РЕВМАТОИД АРТРИТЛИ БЕМОРЛАРДА ЖИГАР ШИКАСТЛАНИШИНИНГ КЛИНИК ВА ИНСТРУМЕНТАЛ ХУСУСИЯТЛАРИ
- Авторы:Саидова Мухаббат Мухидиновна, Умаров Фируз Холмуродович
- Дата публикации:September 26, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.9822 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №5 (2026)
Аннотация
Аннотация. Мавзунинг долзарблиги. Ревматоид артрит (РА) — аутоиммун генезли сурункали яллиғланиш касаллиги бўлиб, аҳоли ўртасида кенг тарқалганлиги ва ногиронликка олиб келиш хавфи юқорилиги билан тиббий-ижтимоий аҳамиятга эга. РА нафақат бўғимларни, балки турли ички аъзоларни, жумладан жигарни ҳам зарарлашга қодир бўлган системали касаллик ҳисобланади. Жигарнинг зарарланиши бир томондан касалликнинг ўзига хос яллиғланиш жараёни, аутоиммун механизмлар ва системали цитокин фаоллиги билан, иккинчи томондан узоқ муддатли базис терапия (метотрексат, лефлуномид) ҳамда ностероид яллиғланишга қарши воситаларнинг гепатотоксик таъсири билан боғлиқ бўлиши мумкин. Клиник амалиётда жигар зарарланиши кўпинча симптомсиз ёки яширин кечади, бу эса уни ўз вақтида аниқлашни қийинлаштиради ва фиброз ҳамда цирроз каби асоратларнинг кечроқ босқичларда аниқланишига сабаб бўлади. Жигар биопсияси олтин стандарт ҳисобланса-да, унинг инвазивлиги ва асоратлар хавфи туфайли амалиётда чекланган қўлланилади, шу сабабли FIB-4, APRI, NFS каби ноинвазив индекслар ва FibroScan эластографияси каби замонавий усулларнинг диагностик қийматини баҳолаш алоҳида аҳамият касб этади. Марказий Осиё минтақасида, жумладан Ўзбекистонда, РА фонида жигар зарарланишининг клиник-морфологик хусусиятлари бўйича тизимли тадқиқотларнинг етарли эмаслиги ушбу мавзунинг долзарблигини яна-да оширади.
Материал ва услублар. Тадқиқотда Буxоpо вилояти кўп таpмоқли тиббиёт маpкази pевматология бўлимида 2021йилда pевматоидли аpтpит ташҳиси билан стационаp шаpоитда даволанган 22 ёшдан 83 ёшгача бўлган 156 нафар РА билан оғриган ва назоратда турган бемор ва 30 нафар соғлом назорат гуруҳи жалб қилинди.
Хулоса. Келтирилган клиник кўрсаткичларни баҳолаш орқали, ревматоид артритли беморларда жигар зарарланиши эҳтимоллиги юқори бўлган ҳолатларни эрта аниқлаш орқали уларнинг ҳаёт сифатини яхшилаш, ногиронликни олдини олиш, шунингдек, ревматоид артритли беморларда жигар зарарланиши сабабли юзага келиши мумкин бўлган эрта ўлимларни камайтириш ва уларнинг умр кўриш давомийлигини ошириш имкони пайдо бўлади.
Калит сўзлар: ревматоид артрит, жигар, фиброз, стеатоз, FibroScan, FIB-4.
Аннотация. Актуальность. Ревматоидный артрит (РА) относится к числу распространённых аутоиммунных заболеваний, характеризующихся хроническим прогрессирующим течением и высоким риском инвалидизации, что обусловливает его значительную медико-социальную значимость. РА является системным заболеванием, при котором патологический процесс не ограничивается поражением суставов, а нередко затрагивает и внутренние органы, в том числе печень. Поражение печени при РА может быть обусловлено как непосредственно аутоиммунным и цитокин-опосредованным воспалительным процессом, так и гепатотоксическим действием базисных противовоспалительных препаратов (метотрексат, лефлуномид) и нестероидных противовоспалительных средств, применяемых длительно. Особую проблему представляет то, что поражение печени у пациентов с РА зачастую протекает субклинически, без выраженной симптоматики, что затрудняет его своевременную диагностику и повышает риск позднего выявления фиброза и цирроза печени. Биопсия печени, являясь золотым стандартом диагностики, ограничена в широком клиническом применении из-за инвазивности и риска осложнений, что определяет актуальность изучения диагностической ценности неинвазивных методов — индексов FIB-4, APRI, NFS, а также эластографии печени (FibroScan). Недостаточная изученность клинико-морфологических особенностей поражения печени у больных РА в регионе Центральной Азии, в частности в Узбекистане, дополнительно подчёркивает актуальность и научно-практическую значимость данного исследования.
Материалы и методы. В исследование были включены 156 пациентов с ревматоидным артритом в возрасте от 22 до 83 лет, находившихся под наблюдением и проходивших стационарное лечение в ревматологическом отделении Бухарского областного многопрофильного медицинского центра в 2021 году, а также 30 практически здоровых лиц контрольной группы.
Заключение. Оценка представленных клинических показателей позволяет на ранних этапах выявлять состояния с высокой вероятностью поражения печени у пациентов с ревматоидным артритом, что способствует улучшению качества их жизни, профилактике инвалидности, а также снижению риска ранней смертности, связанной с поражением печени, и увеличению продолжительности жизни пациентов с ревматоидным артритом.
Ключевые слова: ревматоидный артрит, печень, фиброз, стеатоз, FibroScan, FIB-4.
Abstract. Relevance. Rheumatoid arthritis (RA) is a common chronic autoimmune disease characterized by a progressive course and a high risk of disability, which underlies its significant medical and social importance. RA is a systemic disorder in which pathological changes are not confined to the joints but frequently involve internal organs, including the liver. Hepatic involvement in RA may result both from the autoimmune, cytokine-mediated inflammatory process itself and from the hepatotoxic effects of disease-modifying antirheumatic drugs (methotrexate, leflunomide) and long-term nonsteroidal anti-inflammatory drug use. A particular clinical challenge is that liver damage in RA patients often develops subclinically, without pronounced symptoms, which complicates timely diagnosis and increases the risk that fibrosis or cirrhosis will be identified only at advanced stages. Although liver biopsy remains the diagnostic gold standard, its invasiveness and associated risk of complications limit its routine clinical use, highlighting the importance of evaluating the diagnostic value of noninvasive tools — the FIB-4, APRI, and NFS indices, as well as FibroScan elastography. The limited number of systematic studies addressing the clinical and morphological features of liver damage in RA patients within the Central Asian region, including Uzbekistan, further underscores the relevance and scientific-practical significance of this study.
Materials and Methods. The study included 156 patients with rheumatoid arthritis aged 22 to 83 years, who were under follow-up and received inpatient treatment at the Rheumatology Department of the Bukhara Regional Multidisciplinary Medical Center in 2021, as well as 30 healthy individuals in the control group.
Conclusion. Assessment of the presented clinical indicators makes it possible to identify, at early stages, conditions associated with a high probability of liver damage in patients with rheumatoid arthritis, thereby improving their quality of life, preventing disability, reducing the risk of early mortality associated with liver involvement, and increasing life expectancy in patients with rheumatoid arthritis.
Keywords: rheumatoid arthritis, liver, fibrosis, steatosis, FibroScan, FIB-4.
References
- 1. Лазебник Л. Б. и др. Неалкогольная жировая болезнь печени у взрослых: клиника, диагностика, лечение. Рекомендации для терапевтов, третья версия // Экспериментальная и клиническая гастроэнтерология. Global Media Technologies - 2021.- Т. 1, № 1.- С. 4–52.
- 2. Саидова М. М. Диагностическое значение определения комплекса интима-медиа для оценки особенностей ремоделирования и атеросклеротического поражения у пациентов с ревматоидным артритом //Кардиология в Беларуси. – 2022. – Т. 14. – №. 1. – С. 47-51.
- 3. Adeyi O, Fischer SE, Guindi M. Liver allograft pathology: approach to interpretation of needle biopsies with clinicopathological correlation. J Clin Pathol. 2010 Jan;63(1):47-74. doi: 10.1136/jcp.2009.068254.
- 4. Aous Abed Al-Jaleel Khaleel. Improving the Patient’s Safety and Quality of Life with Minimizing Hospital Readmission Post Endoscopic Renal Stone Surgery RIRS // Diyala Journal of Medicine. Diyala Journal of Medicine, 2025. Т. 29, № 2. С. 1–11.
- 5. Gong X. и др. An overview of multi-omics technologies in rheumatoid arthritis: applications in biomarker and pathway discovery // Front. Immunol. Frontiers Media SA, 2024. Т. 15. С. 1381272.
- 6. Herrero-Cervera A., Soehnlein O., Kenne E. Neutrophils in chronic inflammatory diseases // Cellular & Molecular Immunology 2022 19:2. Nature Publishing Group, 2022. Т. 19, № 2. С. 177–191.
- 7. Kakehasi A. M. и др. Safety of upadacitinib in Latin American patients with rheumatoid arthritis: an integrated safety analysis of the SELECT phase 3 clinical program // Clinical Rheumatology 2023 42:5. Springer, 2023. Т. 42, № 5. С. 1249–1258.
- 1. Khimion L. V., Klymas I. V. Dyslipidemia and nonalcoholic fatty liver disease in rheumatoid arthritis patients // Family Medicine. European Practices. Publishing House Professional-Event, 2023. № 4. С. 50–55.
- 8. Patten D. A. и др. Novel Targets in the Immune Microenvironment of the Hepatic Sinusoids for Treating Liver Diseases // Semin. Liver Dis. Thieme Medical Publishers, Inc., 2019. Т. 39, № 2. С. 111–123.
- 9. Zhang S. и др. The clinical application of mesenchymal stem cells in liver disease: the current situation and potential future // Ann. Transl. Med. AME Publishing Company, 2020. Т. 8, № 8. С. 565.