ФАКТОРЫ РИСКА ОСЛОЖНЕНИЙ ПОСЛЕ ЭХИНОКОККЭКТОМИИ ПЕЧЕНИ И ИХ ЗНАЧЕНИЕ ДЛЯ ТАКТИКИ ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ
- Авторы:Сапаев Дусчан Шухратович, Якубов Фарход Раджабович, Маткурбонов Навруз Одилбек угли , Хайитбоева Комила Хужаязовна
- Дата публикации:March 23, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.8976 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №2 (2026)
Аннотация
Annotatsiya. Operatsiyadan keyingi asoratlarning yuqori darajasi (30% gacha) bilan jigar echinokokkozi endemik mintaqalarda xirurgiyaning dolzarb muammosi bo‘lib qolmoqda. Asoratlangan kechishi xavf omillarini tahlil qilish davolash taktikasini optimallashtirish va prognozni yaxshilashga imkon beradi. Tadqiqot maqsadi: jigar echinokokkozi bilan og‘rigan bemorlarda operatsiyadan keyingi asoratlarning chastotasi va darajasini aniqlash va ularning rivojlanish xavfiga ta’sir qiluvchi klinik-anatomik va laboratoriya omillarining ahamiyatini aniqlash. Tadqiqot usullari. 2020-2025 yillarda Xorazm viloyati muassasalarida jigar echinokokkozi bo‘yicha operatsiya qilingan 746 bemor (58,4% erkak, o‘rtacha yoshi 45±12 yosh) retrospektiv tahlilga kiritilgan. Kistlarning morfologik xususiyatlari (hajmi, lokalizatsiyasi, ko‘pligi), klinik va laboratoriya ko‘rsatkichlari, davolash natijalari baholandi. Statistik tahlil Fisher mezoni yordamida amalga oshirildi (p<0.05 ahamiyatli). Natijalar. Operatsiyadan keyingi asoratlar bemorlarning 27,4 foizida qayd etilgan. Quyidagi omillar asoratlar xavfini sezilarli darajada oshirdi: kistalar ≥10 sm (asoratlarning 42,6%), kistlarning ko‘pligi (37,8%), intraparenximal lokalizatsiya (33,2%), rigid kapsula (35,4%), o‘t yo‘llariga yorilishi (47,1%), yoshi ≥51 yosh (41,3%), qandli diabet (44,7%)% ), gipoalbuminemiya (38,6%). Xulosa. Aniqlangan xavf omillari jigar echinokokkozini jarrohlik davolash taktikasini rejalashtirishda hisobga olinishi kerak. Muammoni yaxshiroq tushunish va yanada samarali echimlarni ishlab chiqish uchun xavfni shakllantirish mexanizmlarini o‘rganish va uni tekshirish istiqbolli yo‘nalishdir.
Kalit so’zlar: jigar echinokokkozi; xirurgik asoratlar; xavf omillari; kist morfologiyasi; laparoskopik echinokokkektomiya; operatsiyadan oldingi tayyorgarlik; xirurgik taktika.
Аннотация. Эхинококкоз печени остаётся актуальной проблемой хирургии в эндемичных регионах, сопровождаясь высокой частотой послеоперационных осложнений (до 30%). Анализ факторов риска осложненного течения позволяет оптимизировать тактику лечения и улучшить прогноз. Цель: Определить частоту и степень тяжести послеоперационных осложнений у пациентов с эхинококкозом печени и установить значимость клинико-анатомических и лабораторных факторов, влияющих на риск их развития. Методы. В ретроспективный анализ включены 746 пациентов (58,4% мужчины, средний возраст 45±12 лет), прооперированных по поводу ЭП в 2020–2025 гг. в учреждениях Хорезмской области. Оценивались морфологические особенности кист (размер, локализация, множественность), клинические и лабораторные показатели, исходы лечения. Статистический анализ проводился с использованием критерия Фишера (p<0,05 значимо). Результаты. Послеоперационные осложнения отмечены у 27,4% пациентов. Достоверно повышали риск осложнений следующие факторы: кисты ≥10 см (42,6% осложнений), множественность кист (37,8%), интрапаренхиматозная локализация (33,2%), ригидная капсула (35,4%), прорыв в желчные протоки (47,1%), возраст ≥51 года (41,3%), сахарный диабет (44,7%), гипоальбуминемия (38,6%). Заключение. Выявленные факторы риска должны учитываться при планировании тактики хирургического лечения эхинококкоза печени. Перспективным направлением является изучение механизмов формирования риска и его верификация для лучшего понимания проблемы и разработки более эффективных решений.
Ключевые слова: эхинококкоз печени; хирургические осложнения; факторы риска; морфология кисты; клиническая значимость; лапароскопическая эхинококкэктомия; предоперационная подготовка; хирургическая тактика.
Abstract. Echinococcosis of the liver remains an urgent problem of surgery in endemic regions, accompanied by a high frequency of postoperative complications (up to 30%). Analysis of risk factors of a complicated course allows to optimize the treatment tactics and improve the prognosis. Purpose of the study: to determine the frequency and severity of postoperative complications in patients with liver echinococcosis and to establish the significance of clinical, anatomical, and laboratory factors affecting the risk of their development. Materials and methods: The retrospective analysis included 746 patients (58.4% male, mean age 45±12 years) who underwent surgery for EP in 2020-2025 in institutions of the Khorezm region. The morphological features of cysts (size, localization, and multiplicity), clinical and laboratory indicators, and treatment outcomes were evaluated. Statistical analysis was performed using the Fisher test (p<0.05 significant). Results. Postoperative complications were observed in 27.4% of patients. The following factors significantly increased the risk of complications: cysts ≥10 cm (42.6% of complications), multiple cysts (37.8%), intraparenchymal localization (33.2%), rigid capsule (35.4%), rupture into the bile ducts (47.1%), age ≥51 years (41.3%), diabetes mellitus (44.7%), and hypoalbuminemia (38.6%). Conclusion. The identified risk factors should be taken into account when planning the surgical treatment of liver echinococcosis. A promising area is the study of the mechanisms of risk formation and its verification in order to better understand the problem and develop more effective solutions.
Keywords: liver echinococcosis; surgical complications; risk factors; cyst morphology; clinical significance; laparoscopic echinococcectomy; preoperative preparation; surgical tactics.
References
- 1. Сапаев, Д. Ш. Современная диагностика и хирургическое лечение нагноившегося эхинококкоза печени [Tекст] / Д. Ш. Сапаев, Р. Ю. Рузибаев, Ф. Р. Якубов // Инфекции в хирургии. – 2018. – Т. 16, №1-2. – С. 10-11.
- 2. Abbasi Dezfouli S, El Rafidi A, Aminizadeh E, et al. Risk factors and management of biliary leakage after Endocystectomy for hepatic cystic echinococcosis. PLoS Negl Trop Dis. 2023 Oct 31;17(10):e0011724. doi: 10.1371/journal.pntd.0011724. PMID: 37906617; PMCID: PMC10637722.
- 3. Cruz Cidoncha A, Rúiz-Tovar J, Robín A, et al. Is Surgery for Hepatic Echinococcosis Appropriate in a Low-Volume Center? Surg Infect (Larchmt). 2021 Dec;22(10):1081-1085. doi: 10.1089/sur.2021.088. PMID: 34449274.
- 5. Huang L, Zheng B, Aduo, Ouzhulamu, Li X, Yao J. Association between radical versus conservative surgery and short-term outcomes of hepatic cystic echinococcosis in Nyingchi, China: a retrospective cohort study. BMC Surg. 2023 May 12;23(1):126. doi: 10.1186/s12893-023-02000-y. PMID: 37173700; PMCID: PMC10182614.
- 6. M.M. Akbarov, R.Yu. Ruzibaev, D.Sh. Sapaev, P. Yu. Ruzmatov, F.R. Yakubov. (2020). Modern Trends in the Prevention of Liver Echinococcosis. Indian Journal of Forensic Medicine & Toxicology, 14(4), 7433–7437.DOI: https://doi.org/10.37506/ijfmt.v14i4.12823
- 7. Manterola C, Rivadeneira J, Rojas C, Otzen T. Prevalence of cystic echinococcosis in relatives of patients undergoing surgery for hepatic cystic echinococcosis in an endemic region. PLoS Negl Trop Dis. 2023 Dec 8;17(12):e0011813. doi: 10.1371/journal.pntd.0011813. PMID: 38064500; PMCID: PMC10732410.
- 8. Pavlidis ET, Galanis IN, Pavlidis TE. Current considerations for the management of liver echinococcosis. World J Gastroenterol. 2025 Mar 14;31(10):103973. doi: 10.3748/wjg.v31.i10.103973. PMID: 40093668; PMCID: PMC11886533.
- 9. Shamsiev A.M., Shamsiev J.A., Rakhmanov K.E., Davlatov S.S. Differentiated treatment tactics in surgery of liver echinococcosis. Experimental and Clinical Gastroenterology. 2020;174(5):72-77. https://doi.org/10.31146/1682-8658-ecg-177-5-72-77