ОСТРОЕ ПОРАЖЕНИЕ ПОЧЕК У ДЕТЕЙ С ВПС ПОСЛЕ КАРДИОХИРУРГИЧЕСКОГО ВМЕШАТЕЛЬСТВА
- Авторы:1Агзамова Шоира Абдусаламовна. 2Бабаджанова Фания Рашидовна. 3Кодирова Азиза Махкам кизи
- Дата публикации:December 1, 2025
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.8723 Скопировано
- Том / № Выпуска:Toм 1_6_Спец выпуск 2025
Аннотация
Аннотация. За последние десятилетия значительный прогресс в области детской кардиохирургии, анестезиологии и интенсивной терапии привёл к существенному повышению выживаемости пациентов с врождёнными пороками сердца (ВПС). Однако, несмотря на улучшение исходов хирургического лечения, всё большую клиническую значимость приобретает проблема поражения жизненно важных органов, прежде всего почек. Острое повреждение почек, связанное с кардиохирургическим вмешательством (ОПП-АКВ), является одним из наиболее распространённых и тяжёлых осложнений у детей после операций на сердце. Это состояние приводит к увеличению длительности пребывания в стационаре, повышению потребности в искусственной вентиляции лёгких, росту летальности и формированию хронической болезни почек (ХБП) в отдалённые сроки наблюдения. Цель работы: проанализировать особенности патогенеза, частоту возникновения и клинические исходы острого поражения почек у детей с врождёнными пороками сердца после кардиохирургических вмешательств, а также определить прогностическую значимость современных биомаркеров для ранней диагностики и стратификации риска развития ОПП-АКВ. Материал и методы:проведён анализ данных современных отечественных и зарубежных исследований за 2021–2025 гг., посвящённых изучению частоты, факторов риска и патофизиологических механизмов острого повреждения почек у детей после кардиохирургических операций. Рассмотрены публикации, включающие результаты клинических наблюдений, многоцентровых когортных исследований (в частности, TRIBE—AKI), а также экспериментальные данные по оценке новых биомаркеров почечного повреждения. Результаты и обсуждение: согласно проанализированным источникам, частота развития ОПП у детей после операций на сердце колеблется от 20 до 50 %, достигая 67 % в тяжёлых случаях, особенно у пациентов, перенёсших операции с длительным искусственным кровообращением, гипоперфузией тканей и применением нефротоксичных препаратов. Установлено, что продолжительность ИК > 180 мин, младший возраст, цианотические формы ВПС, эпизоды гипотензии и применение высоких доз инотропов являются значимыми предикторами ОПП-АКВ. Показано, что повышение уровней NGAL, L—FABP, KIM-1, IL-6 и IL-8 в первые часы после операции может служить ранними диагностическими критериями почечного повреждения и предикторами неблагоприятных исходов. Применение экстракорпоральной мембранной оксигенации (ЭКМО) повышает риск летальности до 77–100 % при необходимости проведения диализной терапии. Выводы: острое поражение почек остаётся одним из ключевых осложнений у детей после кардиохирургических вмешательств по поводу ВПС, значительно влияя на течение послеоперационного периода и прогноз. Патогенез ОПП-АКВ имеет мультифакторный характер и обусловлен сочетанием ишемических, воспалительных и оксидативных механизмов. Современные биомаркеры (NGAL, KIM-1, L—FABP, IL-6, IL-8) обладают высокой чувствительностью и могут быть использованы для ранней диагностики и стратификации риска развития персистирующего ОПП и ХБП. Необходима разработка унифицированных клинических протоколов по ранней диагностике, профилактике и мониторингу почечной дисфункции у детей после кардиохирургических вмешательств. Изучение особенностей ОПП у детей с врождёнными пороками сердца представляет собой приоритетное направление современной педиатрической кардионефрологии, направленное на снижение частоты осложнений и улучшение долгосрочных исходов.
Ключевые слова: дети; врождённые пороки сердца; острое поражение почек; кардиохирургические вмешательства; искусственное кровообращение; биомаркеры; экстракорпоральная мембранная оксигенация (ЭКМО); хроническая болезнь почек (ХБП); перитонеальный диализ; интенсивная терапия.
Annotatsiya. So‘nggi o‘n yilliklarda bolalar kardiokirurgiyasi, anesteziologiyasi va intensiv terapiya sohalarida erishilgan sezilarli yutuqlar tug‘ma yurak nuqsonlariga (TYN) ega bo‘lgan bemorlarning omon qolish darajasini ancha oshirdi. Shunga qaramay, jarrohlik natijalarining yaxshilanishiga qaramasdan, hayotiy muhim a’zolarning, ayniqsa buyraklarning shikastlanishi muammosi klinik jihatdan tobora dolzarbroq ahamiyat kasb etmoqda.Kardiokirurgik aralashuv bilan bog‘liq o‘tkir buyrak shikastlanishi (OBSh–KKA) yurak operatsiyasidan keyingi eng keng tarqalgan va og‘ir asoratlardan biri hisoblanadi. Ushbu holat statsionar davolanish muddatining uzayishiga, o‘pka sun’iy ventilyatsiyasi zaruratining ortishiga, o‘lim holatlarining ko‘payishiga hamda uzoq muddatli kuzatuvda surunkali buyrak kasalligi (SBK) rivojlanishiga olib keladi.Tadqiqot maqsadi: tug‘ma yurak nuqsonlariga ega bolalarda kardiokirurgik operatsiyalardan so‘ng o‘tkir buyrak shikastlanishining patogenez xususiyatlari, uchrash chastotasi va klinik natijalarini tahlil qilish, shuningdek, zamonaviy biokimyoviy biomarkerlardan erta tashxis va xavf darajasini baholashda foydalanish imkoniyatlarini aniqlash.Materiallar va usullar: 2021–2025-yillarda chop etilgan mahalliy va xorijiy ilmiy tadqiqotlar tahlil qilindi. Ular orasida OBSh rivojlanish chastotasi, xavf omillari va patofiziologik mexanizmlariga bag‘ishlangan klinik kuzatuvlar, ko‘p markazli kohort tadqiqotlar (xususan TRIBE—AKI loyihasi) hamda yangi buyrak biomarkerlari bo‘yicha eksperimental ma’lumotlar o‘rganildi.Natijalar va muhokama: manbalarning tahliliga ko‘ra, yurak operatsiyalaridan so‘ng bolalarda OBSh rivojlanish chastotasi 20 % dan 50 % gacha bo‘lib, og‘ir holatlarda 67 % gacha yetadi. Ayniqsa, uzoq davom etuvchi sun’iy qon aylanishi, to‘qima gipoperfuziyasi va nefrotoksik preparatlar qo‘llanilganda xavf ortadi. Sun’iy qon aylanishi muddati 180 daqiqadan ortiq bo‘lishi, yosh bolalar yoshi, sianotik shakldagi TYN, arterial gipotenziya epizodlari va yuqori dozali inotrop dori vositalari qo‘llanilishi OBSh–KKA rivojlanishining asosiy prediktorlari sifatida aniqlangan.Operatsiyadan keyingi dastlabki soatlarda NGAL, L—FABP, KIM-1, IL-6 va IL-8 darajalarining oshishi buyrak shikastlanishining erta diagnostik mezonlari hamda noxush natijalar prognoz belgilari sifatida qaraladi. Ekstrakorporal membranali oksigenatsiya (ECMO) tizimidan foydalanish dializ zarur bo‘lgan bemorlarda o‘lim xavfini 77–100 % gacha oshiradi.Xulosa: o‘tkir buyrak shikastlanishi tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘lgan bolalarda yurak operatsiyalaridan keyingi eng muhim asoratlardan biri bo‘lib, jarrohlikdan keyingi davrning kechishiga va prognozga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. OBSh–KKA patogenezi ko‘p omilli bo‘lib, ishemik, yallig‘lanish va oksidativ mexanizmlarning murakkab o‘zaro ta’siriga asoslanadi. Zamonaviy biomarkerlar (NGAL, KIM-1, L—FABP, IL-6, IL-8) yuqori sezuvchanlikka ega bo‘lib, erta tashxis va xavf stratifikatsiyasi uchun samarali vosita bo‘lishi mumkin.Bolalarda kardiokirurgik operatsiyalardan so‘ng buyrak disfunktsiyasining erta tashxisi, oldini olish va monitoringi bo‘yicha yagona klinik protokollar ishlab chiqish zarur. Tug‘ma yurak nuqsonlariga ega bolalarda OBSh o‘ziga xosliklarini o‘rganish zamonaviy pediatrik kardionefrologiyaning ustuvor yo‘nalishlaridan biri bo‘lib, asoratlar chastotasini kamaytirish va uzoq muddatli natijalarni yaxshilashga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: bolalar; tug‘ma yurak nuqsonlari; o‘tkir buyrak shikastlanishi; kardioxirurgik aralashuvlar; sun’iy qon aylanishi; biomarkyerlar; ekstrakorporal membrana oksigenatsiyasi (EKMO); surunkali buyrak kasalligi (SBK); peritoneal dializ; intensiv terapiya.
Abstract. Over the past decades, significant progress in pediatric cardiac surgery, anesthesiology, and intensive care has led to a substantial increase in the survival rates of patients with congenital heart defects (CHD). However, despite the improvement in surgical outcomes, the issue of damage to vital organs—primarily the kidneys—has gained increasing clinical importance. Cardiac surgery–associated acute kidney injury (CS-AKI) remains one of the most common and severe complications in children following cardiac surgery. This condition is associated with prolonged hospitalization, an increased need for mechanical ventilation, higher mortality, and the potential development of chronic kidney disease (CKD) during long-term follow-up. Objective: to analyze the pathogenesis, incidence, and clinical outcomes of acute kidney injury in children with congenital heart defects after cardiac surgery, and to assess the prognostic value of modern biomarkers for early diagnosis and risk stratification of CS-AKI. Materials and Methods: the analysis included data from recent national and international studies published between 2021 and 2025, focusing on the incidence, risk factors, and pathophysiological mechanisms of acute kidney injury in pediatric patients after cardiac surgery. Publications comprising clinical observations, multicenter cohort studies (including TRIBE-AKI), and experimental data on novel renal biomarkers were reviewed. Results and Discussion: according to the reviewed sources, the incidence of AKI in children after cardiac surgery ranges from 20% to 50%, reaching up to 67% in severe cases—particularly in patients undergoing procedures with prolonged cardiopulmonary bypass, tissue hypoperfusion, and exposure to nephrotoxic agents. It has been established that cardiopulmonary bypass duration >180 minutes, younger age, cyanotic CHD, episodes of hypotension, and high doses of inotropic agents are significant predictors of CS-AKI. Elevated levels of NGAL, L-FABP, KIM-1, IL-6, and IL-8 within the first postoperative hours have been shown to serve as early diagnostic indicators of renal injury and predictors of adverse outcomes. The use of extracorporeal membrane oxygenation (ECMO) increases mortality risk up to 77–100% in cases requiring renal replacement therapy. Conclusions: аcute kidney injury remains one of the major postoperative complications in children undergoing cardiac surgery for congenital heart defects, significantly affecting postoperative recovery and prognosis. The pathogenesis of CS-AKI is multifactorial, involving ischemic, inflammatory, and oxidative mechanisms. Modern biomarkers (NGAL, KIM-1, L-FABP, IL-6, IL-8) demonstrate high sensitivity and can be applied for early diagnosis and risk stratification of persistent AKI and CKD. There is an urgent need to develop unified clinical protocols for early detection, prevention, and monitoring of renal dysfunction in pediatric cardiac surgery patients. The study of AKI in children with congenital heart defects represents a key direction in modern pediatric cardionephrology aimed at reducing complication rates and improving long-term outcomes.
Keywords: children; congenital heart defects; acute kidney injury; cardiac surgery; cardiopulmonary bypass; biomarkers; extracorporeal membrane oxygenation (ECMO); chronic kidney disease (CKD); peritoneal dialysis; intensive care.
References
- 1. Агзамова Ш. А., Бабаджанова Ф. Р. Врожденных пороков сердца у детей Хорезмской области Республики Узбекистан //Вестник национального детского медицинского центра. – 2022. – №. 2. – С. 11-15;
- 2. Агзамова Ш. А. Хасанова Г.М., Бабаджанова Ф.Р. Частота встречаемости и факторы риска формирования врожденных пороков сердца у детей Хорезмской области Республики Узбекистан.// Forcipe. – 2022. – Т. 5. – С. 2;
- 3. Агзамова Ш.A, Бабаджанова Ф.Р. Медико-статистические показатели и факторы риска развития врожденных пороков сердца у детей Хорезмской области Республики Узбекистан //Инновационные подходы к диагностике, лечению и профилактике туберкулеза и неспецефической респираторной патологии у взрослых и детей. – 2021. – Т. 1. – №. 1. – С. 25-25;
- 4. Бабаджанова Ф.Р.,Заидова Д.М. Yurak tug’ma nuqsonlarining o’ziga xos xususiyatlari// Science and innovation-2024. Т. 3. – №. Special Issue 54.. – С. 102-105;
- 5. Ильина Н.И., Козлова И.В., Лукьянова Е.М. Острое повреждение почек у детей после операций на сердце с искусственным кровообращением. Педиатрия- 2022;Т.101 №2.С.59–66;
- 6. Исмаилов С.И., Хайдаров А.Э., и др. Диагностика и возможности терапевтической коррекции острого повреждения почек у детей раннего возраста при операциях на сердце. Биология и медицина. 2024; №6(157). С.86-93;
- 7. Каменщиков Н.О., Ломиворотов В.В., Шмырев В.А., и др. Острое повреждение почек в кардиохирургии: современные представления о патогенезе, диагностике, профилактике и лечении. // Патология кровообращения и кардиохирургия. -2020;T.24. №.1.С. 40–51;
- 8. Кузнецова И.А., Тихонова Е.Н., Шмелев Е.И. Роль биомаркеров NGAL, KIM-1 и IL-18 в ранней диагностике острого почечного повреждения у пациентов после операций на сердце. // Клиническая нефрология- 2022; Т.4. № 3.С.18–26;
- 9. Костямин Ю.Д., Греков И.С. Кардиохирургически-ассоциированное острое повреждение почек (Обзор литературы) // Пермский медицинский журнал-2021; Т.38(5).С.93-105;
- 10. Хайдаров А.Э., Собиров Д.М., Мардонов Ж.Н., Абдуллаева М.А. Современные подходы к диагностике и лечению острого почечного повреждения у детей раннего возраста после операций на сердце//Медицинский журнал Узбекистана- 2025;Т.1(1).С.
- 11. Сергеев С.А., Ломиворотов В.В. Острое повреждение почек у детей после кардиохирургических вмешательств // Патология кровообращения и кардиохирургия-2021;Т. 25(4).С.11-22;
- 12. Agzamova Sh.A., Babadjanova F.R., Tashenova G.T. Morphometric Determinants of Myocardial Dysfunction in Children with Congenital Heart Defects in the Postoperative Period// Telematique-2023. Т. 22. – №. 01. – С. 1446–1457-1446–1457;