МУКОЗИТЫ ГЛОТКИ ПОСЛЕ ХИМИОТЕРАПИИ ТЕРАПИИ: СОВРЕМЕННЫЕ ПРЕДСТАВЛЕНИЯ О ПАТОГЕНЕЗЕ, КЛИНИЧЕСКИХ ПРОЯВЛЕНИЯХ И ПОДХОДАХ К ПРОФИЛАКТИКЕ И ЛЕЧЕНИЮ
- Авторы:Махкамова Нигора Эргашевна, Азимова Шахзода Алишер кизи, Махкамова Дилором Эргашевна
- Дата публикации:November 19, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.10000 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №6 (2026)
Аннотация
Аннотация. Мукозит является одним из наиболее значимых осложнений противоопухолевой терапии. Повреждение слизистой оболочки может развиваться после химиотерапии, лучевой терапии или их сочетания и затрагивать полость рта, глотку, гортань и пищевод. Наиболее выраженные изменения наблюдаются у пациентов, получающих лучевую терапию по поводу опухолей головы и шеи, особенно при сочетанном химиолучевом лечении. Мукозит сопровождается гиперемией, отёком, болезненностью, эрозивно-язвенными изменениями слизистой, дисфагией и одинофагией. Тяжёлое течение может приводить к снижению питания и потребления жидкости, необходимости обезболивания, нутритивной поддержки и изменению сроков проведения противоопухолевого лечения. В настоящее время патогенез мукозита рассматривается как многоэтапный процесс, включающий прямое повреждение клеток слизистой, окислительный стресс, активацию воспалительных медиаторов, повреждение тканей и последующую регенерацию. Современные подходы направлены прежде всего на профилактику, поддержание гигиены полости рта и глотки, контроль боли, нутритивную поддержку и применение методов с доказанной эффективностью. Целью настоящего обзора является анализ современных представлений о патогенезе, клинической картине, диагностике и лечении мукозитов глотки после химиотерапии и/или лучевой терапии.
Ключевые слова: мукозит, глотка, химиотерапия, лучевая терапия, химиолучевая терапия, рак головы и шеи, дисфагия, одинофагия, слизистая оболочка, поддерживающая терапия.
Аннотация. Мукозит ўсмага қарши даволашнинг энг муҳим асоратларидан бири ҳисобланади. Шиллиқ қаватнинг шикастланиши кимётерапия, нур терапияси ёки уларнинг биргаликда қўлланилишидан кейин ривожланиб, оғиз бўшлиғи, ҳалқум, ҳиқилдоқ ва қизилўнгачни қамраб олиши мумкин. Энг яққол ўзгаришлар бош ва бўйин соҳаси ўсмалари сабабли нур терапияси, айниқса, биргаликдаги кимё-нур терапиясини олаётган беморларда кузатилади. Мукозит шиллиқ қаватнинг қизариши, шиши, оғриши, эрозив-ярали ўзгаришлар, дисфагия ва одинофагия билан намоён бўлади. Оғир кечиш овқатланиш ва суюқлик истеъмолининг камайишига, оғриқсизлантириш ва нутритив қўллаб-қувватлаш заруратига, шунингдек, ўсмага қарши даволаш муддатларининг ўзгаришига олиб келиши мумкин. Ҳозирги вақтда мукозит патогенези шиллиқ қават ҳужайраларининг бевосита шикастланиши, оксидловчи стресс, яллиғланиш медиаторларининг фаоллашуви, тўқималарнинг зарарланиши ва кейинги регенерацияни қамраб олувчи кўп босқичли жараён сифатида қаралади. Замонавий ёндашувлар, аввало, профилактика, оғиз бўшлиғи ва ҳалқум гигиенасини сақлаш, оғриқни назорат қилиш, нутритив қўллаб-қувватлаш ҳамда самарадорлиги исботланган усулларни қўллашга қаратилган. Ушбу шарҳнинг мақсади — кимётерапия ва/ёки нур терапиясидан кейинги ҳалқум мукозитларининг патогенези, клиник манзараси, диагностикаси ва даволаши ҳақидаги замонавий қарашларни таҳлил қилиш.
Калит сўзлар: мукозит, ҳалқум, кимётерапия, нур терапияси, кимё-нур терапияси, бош ва бўйин саратони, дисфагия, одинофагия, шиллиқ қават, қўллаб-қувватловчи терапия.
Abstract. Mucositis is one of the most clinically significant complications of anticancer treatment. Mucosal injury may develop following chemotherapy, radiotherapy, or their combination and may affect the oral cavity, pharynx, larynx, and esophagus. The most pronounced changes are observed in patients receiving radiotherapy for head and neck tumors, particularly those undergoing concurrent chemoradiotherapy. Mucositis is associated with erythema, edema, pain, erosive and ulcerative mucosal lesions, dysphagia, and odynophagia. Severe disease may reduce food and fluid intake, necessitate analgesia and nutritional support, and lead to changes in the timing of anticancer treatment. Mucositis pathogenesis is currently understood as a multistage process involving direct injury to mucosal cells, oxidative stress, activation of inflammatory mediators, tissue damage, and subsequent regeneration. Current approaches focus primarily on prevention, maintaining oral and pharyngeal hygiene, pain control, nutritional support, and the use of interventions supported by evidence of efficacy. This review aims to analyze current concepts of the pathogenesis, clinical presentation, diagnosis, prevention, and treatment of pharyngeal mucositis following chemotherapy and/or radiotherapy.
Keywords: mucositis, pharynx, chemotherapy, radiotherapy, chemoradiotherapy, head and neck cancer, dysphagia, odynophagia, mucous membrane, supportive care.
References
- 1. Beuren AG, Paim ED, Flores NS, Martins VB, Macagnan FE. Preventive measures for the progression of dysphagia in patients with cancer of head and neck subjected to radiotherapy: a systematic review with meta-analysis. CoDAS. 2023;35(2):e20210246. (PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37132697)
- 2. Dipalma G, et al. The Effectiveness of Curcumin in Treating Oral Mucositis Related to Radiation and Chemotherapy: A Systematic Review. Antioxidants. 2024. doi:10.3390/antiox13101160. (PubMed (https://pubmed.ncbi. nlm.nih.gov/39456414 )
- 3. Elad S, Cheng KKF, Lalla RV, et al. MASCC/ISOO clinical practice guidelines for the management of mucositis secondary to cancer therapy. Cancer. 2020;126(19):4423–4431. doi:10.1002/cncr.33100. (PubMed Central (PMC (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7540329/)
- 4. Govender R, et al. Post-Radiotherapy Dysphagia in Head and Neck Cancer: Current Management by Speech-Language Pathologists. 2024. (PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38691257)
- 5. National Cancer Institute. Oral Complications of Cancer Therapies. PDQ Cancer Information Summaries. Updated evidence-based clinical resource. (Клиника Рака (https://www.cancer.gov/about-cancer/treatment/side-effects/mouth -throat/oral-complications-pdq)
- 6. Nicol AJ, Ching JCF, Tam VCW, et al. Predictive Factors for Chemoradiation-Induced Oral Mucositis and Dysphagia in Head and Neck Cancer: A Scoping Review. Cancers (Basel). 2023;15(23):5705. doi:10.3390/cancers15235705. (PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih. gov/38067408)
- 7. Otakhoigbogie U, Onyia NE, Uzodufa SA. Chemotherapy and Radiotherapy-Induced Oral Mucositis: The Potentials of Metabolomics in the Management. 2024. (PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40392875/.com)
- 8. Sangavi R., Pandiyan I. Unveiling the Multifaceted Management of Oral Mucositis in Cancer Patients: A Narrative Review. Cureus. 2024;16(2):e55213. doi:10.7759/cureus.55213. (PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov /38558646/.com))
- 9. Yang B, Li W, Shi J. Preventive effect of probiotics on oral mucositis induced by anticancer therapy: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. BMC Oral Health. 2024;24:1159. doi:10.1186/s12903-024-04955-7. (PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39343876)
- 10. Zhang Z, Tian L, Liu J, Jiang H, Wang P. Evidence summary on managing radiotherapy-induced oral mucositis in patients with head and neck cancer. Asia Pac J Oncol Nurs. 2024;11(3):100386. doi:10.1016/j.apjon.2024.100386. (PubMed (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38440157)