SPORTCHI QIZLARNI DISPANSER HISOBIGA OLISHNING MAXSUS USULLARI
- Авторы:Djamalutdinova Iroda Shavkatovna
- Дата публикации:November 17, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.9927 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №6 (2026)
Аннотация
Annotatsiya. Tadqiqot maqsadi. Yosh sportchi qizlarning jismoniy moslashuv darajasi va reproduktiv funksiya buzilishlari xavfini hisobga oluvchi, ularni dispanser kuzatuviga olish uchun mo‘ljallangan tizimli tibbiy shaklni yaratish.
Materiallar va usullar. Turli sport turlari bilan shug‘ullanuvchi 15–40 yoshdagi 240 nafar sportchi xotin-qizning tekshiruv ma’lumotlari tahlil qilindi. Reproduktiv tizim buzilishlari xavfi bilan bog‘liq klinik, laborator va so‘rovnoma (LEAF-Q) ko‘rsatkichlari baholandi. Diagnostik jihatdan eng ahamiyatli ko‘rsatkichlar tanlab olinib, ular asosida anamnestik, antropometrik, gormonal va subyektiv ma’lumotlarni qamrab oluvchi modulli shakl ishlab chiqildi.
Natijalar. Amenoreya xavfi bilan tana yog‘ massasining kamligi, estradiol miqdorining pasayishi, kortizolning oshishi hamda uzoq muddatli sport staji o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik aniqlandi. Jismoniy moslashuv darajasi yuqori bo‘lgan sportchi qizlarda gipoestrogeniya va energiya tanqisligi belgilari eng yaqqol namoyon bo‘ldi. Shaklning amaliy sinovdan o‘tkazilishi uning xavf guruhlarini tabaqalashtirish va ayol sportchilar triadasini erta aniqlashda diagnostik ahamiyatga ega ekanligini tasdiqladi.
Xulosa. Taklif etilayotgan shakl sport tibbiyotida individual yondashuvni joriy etish va reproduktiv funksiya buzilishlarining oldini olish imkonini beruvchi, sportchi qizlarning dispanser kuzatuvida qo‘llaniladigan samarali vositaga aylanishi mumkin.
Kalit so‘zlar: dispanser kuzatuvi, sportchi qizlar, reproduktiv salomatlik, LEAF-Q, gormonal status, jismoniy moslashuv.
Аннотация. Цель исследования. Создать структурированную медицинскую форму для диспансерного наблюдения юных спортсменок, учитывающую степень их физической адаптации и риск нарушений репродуктивной функции.
Материалы и методы. Анализу подверглись данные обследования 240 спортсменок в возрасте 15–40 лет, представляющих разные виды спорта. Оценивались клинические, лабораторные и анкетные (LEAF-Q) показатели, связанные с риском нарушений репродуктивной системы. Были отобраны наиболее значимые в диагностическом отношении переменные, на основе которых построена модульная форма, охватывающая анамнестические, антропометрические, гормональные и субъективные данные.
Результаты. Выявлена взаимосвязь между риском аменореи и низкой долей жировой массы, пониженным уровнем эстрадиола, повышенным кортизолом и длительным спортивным стажем. У спортсменок с высокой степенью адаптации наиболее выражены признаки гипоэстрогении и энергетического дефицита. Апробация формы подтвердила её диагностическую ценность для стратификации групп риска и ранней диагностики триады женщин-спортсменок.
Вывод. Предлагаемая форма способна стать действенным инструментом диспансерного наблюдения за девушками-спортсменками, позволяя реализовать персонализированный подход и профилактику нарушений репродуктивной функции в спортивной медицине.
Ключевые слова: диспансерное наблюдение, девушки-спортсменки, репродуктивное здоровье, LEAF-Q, гормональный статус, физическая адаптация.
Abstract. Objective. To create a structured medical form for the follow-up of young female athletes that takes into account their degree of physical adaptation and the risk of reproductive disorders.
Materials and Methods. Data from the examination of 240 female athletes aged 15–40 years who practiced a variety of sports were analyzed. Clinical, laboratory and questionnaire-based (LEAF-Q) parameters linked to reproductive health risk were assessed. The most diagnostically informative variables were selected and used to build a modular form covering anamnestic, anthropometric, hormonal and subjective indicators.
Results. The risk of amenorrhea was associated with low body fat percentage, decreased estradiol, elevated cortisol and a long sports career. Athletes with a high degree of adaptation showed the most pronounced signs of hypoestrogenism and energy deficiency. Testing of the form confirmed its diagnostic value for risk stratification and for early detection of the Female Athlete Triad.
Conclusion. The proposed form can become an effective tool for the follow-up of young female athletes, enabling a personalized approach and the prevention of reproductive disorders in sports medicine.
Keywords: medical follow-up, female athletes, reproductive health, LEAF-Q, hormonal status, physical adaptation.
References
- 1. Ackerman K.E., Misra M. Bone health and the Female Athlete Triad in adolescent athletes. Phys Sportsmed. 2011; 39(1): 131–141.
- 2. De Souza M.J., Nattiv A., Joy E., et al. 2014 Female Athlete Triad Coalition Consensus Statement on Treatment and Return to Play of the Female Athlete Triad. Br J Sports Med. 2014; 48(4): 289.
- 3. Gibbs J.C., Williams N.I., De Souza M.J. Prevalence of individual and combined components of the Female Athlete Triad. Med Sci Sports Exerc. 2013; 45(5): 985–996
- 4. Gibbs J.C., Williams N.I., Mallinson R.J., et al. Effect of high dietary restraint on energy availability and menstrual function. Med Sci Sports Exerc. 2011; 43(1): 75–82.
- 5. Loucks A.B., Kiens B., Wright H.H. Energy availability in athletes. J Sports Sci. 2011; 29(sup1): S7–S15.
- 6. Melin A., Tornberg A.B., Skouby S., et al. Energy availability and the Female Athlete Triad in elite endurance athletes. Scand J Med Sci Sports. 2015; 25(5): 610–622.
- 7. Mountjoy M., Sundgot-Borgen J., Burke L., et al. The IOC consensus statement: Beyond the Female Athlete Triad—Relative Energy Deficiency in Sport (RED-S). Br J Sports Med. 2014; 48(7): 491–497.
- 8. Nattiv A., Loucks A.B., Manore M.M., et al. The Female Athlete Triad. Med Sci Sports Exerc. 2007; 39(10): 1867–1882.
- 9. Nichols J.F., Rauh M.J., Barrack M.T., Barkai H.S. Bone mineral density in female high school athletes: Interactions of menstrual function and type of mechanical loading. Bone. 2007; 41(3): 371–377.
- 10. Slater J., Brown R., McLay-Cooke R., Black K.E. Low energy availability in exercising women: historical perspectives and future directions. Sports Med. 2017; 47(2): 207–220.
- 11. Tenforde A.S., Barrack M.T., Nattiv A., Fredericson M. Parallels with the Female Athlete Triad in male athletes. Sports Med. 2016; 46(2): 171–182.
- 12. Torstveit M.K., Sundgot-Borgen J. The Female Athlete Triad exists in both elite athletes and controls. Med Sci Sports Exerc. 2005; 37(9): 1449–1459.