ZAMONAVIY TIBBIYOTDA YATROGENIYA VA EVTANAZIYA MUAMMOLARI
- Авторы:Xusainov Yusuf
- Дата публикации:November 17, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.9957 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №6 (2026)
Аннотация
Аннотация. В данной статье проводится комплексный анализ медицинских, биоэтических, правовых и социальных аспектов проблем ятрогении и эвтаназии, приобретающих всё большую актуальность в условиях стремительного развития современной медицины. Ятрогения рассматривается с точки зрения возможного причинения вреда пациенту в процессе оказания медицинской помощи под воздействием диагностических, терапевтических, профилактических, хирургических, фармакологических или коммуникативных факторов. В статье обосновывается, что ятрогенный вред следует рассматривать не только как индивидуальную ошибку врача, но и как сложное явление, связанное с организацией клинических процессов, коммуникацией, управлением медицинскими учреждениями, использованием лекарственных средств и системами обеспечения безопасности пациентов.
В контексте проблемы эвтаназии анализируются противоречия между такими биоэтическими принципами, как автономия пациента, ценность человеческой жизни, непричинение вреда, благодеяние, справедливость, медицинская конфиденциальность и профессиональная ответственность врача. Международный опыт свидетельствует о том, что в ряде государств эвтаназия или ассистированное врачом прекращение жизни регулируются законодательством, однако критерии их применения и механизмы контроля существенно различаются. Всемирная медицинская ассоциация, в свою очередь, сохраняет отрицательную позицию в отношении эвтаназии и самоубийства при содействии врача, подчёркивая важность паллиативной помощи, автономии пациента и совместного принятия медицинских решений на заключительном этапе жизни. В статье разработаны научно-практические предложения по снижению риска ятрогенного вреда, формированию культуры клинической безопасности, развитию паллиативной помощи, а также совершенствованию биоэтических и правовых подходов к принятию решений на заключительном этапе жизни.
Ключевые слова: ятрогения, ятрогенный вред, безопасность пациентов, врачебная ошибка, биоэтика, эвтаназия, ассистированное врачом прекращение жизни, автономия пациента, паллиативная помощь, заключительный этап жизни, медицинское право, медицинская деонтология.
Annotatsiya. Mazkur maqolada zamonaviy tibbiyotning jadal rivojlanishi sharoitida dolzarb bo‘lib borayotgan yatrogeniya va evtanaziya muammolarining tibbiy, bioetik, huquqiy hamda ijtimoiy jihatlari kompleks tahlil qilinadi. Yatrogeniya tibbiy yordam ko‘rsatish jarayonida diagnostik, terapevtik, profilaktik, jarrohlik, farmakologik yoki kommunikativ omillar bilan bog‘liq ravishda bemorga yetkazilishi mumkin bo‘lgan zarar nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqiladi. Maqolada yatrogen zararning faqat individual shifokoning xatosi sifatida emas, balki klinik jarayonlar, kommunikatsiya, tashkiliy boshqaruv, dori vositalaridan foydalanish va bemor xavfsizligi tizimlari bilan bog‘liq murakkab hodisa sifatida baholanishi asoslab beriladi. Evtanaziya masalasida esa bemor avtonomiyasi, hayotning qadri, zarar yetkazmaslik, yaxshilik qilish, adolat, tibbiy maxfiylik va shifokorning kasbiy mas’uliyati kabi bioetik tamoyillar o‘rtasidagi ziddiyatlar tahlil qilinadi. Xalqaro tajriba ayrim davlatlarda evtanaziya yoki shifokor ko‘magidagi o‘lim qonuniy tartibga solinganini, biroq ularning mezonlari va nazorat mexanizmlari sezilarli darajada farq qilishini ko‘rsatadi. Jahon Tibbiyot Assotsiatsiyasi esa evtanaziya va shifokor ko‘magidagi o‘z joniga qasd qilishga qarshi pozitsiyani saqlab kelmoqda va hayotning oxirgi bosqichida palliativ yordam, bemor avtonomiyasi hamda birgalikdagi qaror qabul qilishni ta’kidlaydi. Maqolada yatrogen zararni kamaytirish, klinik xavfsizlik madaniyatini shakllantirish, palliativ yordamni rivojlantirish va hayotning oxirgi bosqichidagi qarorlarni bioetik-huquqiy jihatdan takomillashtirish bo‘yicha ilmiy-amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
Kalit so‘zlar: yatrogeniya, yatrogen zarar, bemor xavfsizligi, tibbiy xato, bioetika, evtanaziya, shifokor ko‘magidagi o‘lim, bemor avtonomiyasi, palliativ yordam, hayotning oxirgi bosqichi, tibbiy huquq, tibbiy deontologiya.
Abstract. This article analyzes the medical, bioethical, legal and social dimensions of iatrogenesis and euthanasia as important challenges of contemporary medicine. Iatrogenic harm is considered not merely as an individual physician’s error but as a complex phenomenon associated with diagnostic and therapeutic decisions, medication safety, communication, organizational factors and clinical processes. Particular attention is paid to the distinction between preventable and non-preventable adverse outcomes and to the development of patient safety systems. The euthanasia debate is examined through the principles of autonomy, beneficence, non-maleficence, justice, dignity and professional responsibility. International experience demonstrates substantial differences in legal approaches to euthanasia and assisted dying, including eligibility criteria, procedural safeguards and oversight mechanisms. The World Medical Association remains opposed to euthanasia and physician-assisted suicide while emphasizing high-quality end-of-life care, palliative treatment and shared decision-making. The article proposes approaches aimed at reducing iatrogenic harm, strengthening patient safety culture, improving palliative care and developing ethically and legally coherent frameworks for end-of-life decision-making.
Keywords: iatrogenesis, iatrogenic harm, patient safety, medical error, bioethics, euthanasia, physician-assisted suicide, autonomy, palliative care, end-of-life care, medical law, medical ethics.
References
- Comparative legal and bioethical perspectives on euthanasia and assisted suicide: a systematic review of European frameworks. BMC Medical Ethics. 2026. DOI: 10.1186/s12910-026-01410-w.
- Developments Under Assisted Dying Legislation: The Experience in Belgium and Other Countries. 2023.
- Diverging paths: how different countries have designed and implemented medically assisted dying. 2025.
- Isaac S., McLachlan A.J., Chaar B. Policies and cost analyses of voluntary assisted dying laws – a mapping review & analysis. Health Economics Review. 2024;14:66. DOI: 10.1186/s13561-024-00547-x.
- Legal provisions on medical aid in dying encode moral intuition. Proceedings of the National Academy of Sciences. 2024. DOI: 10.1073/pnas.2406823121.
- Voluntary-assisted dying, euthanasia and physician-assisted suicide: global perspectives—systematic review. BMJ Supportive & Palliative Care. 2025. DOI: 10.1136/spcare-2024-005116.
- World Health Organization. Global burden of preventable medication-related harm in health care: a systematic review. Geneva: WHO; 2024.
- World Health Organization. Global Patient Safety Report 2024. Geneva: WHO; 2024.
- World Health Organization. Medication without harm: Policy brief. Geneva: WHO; 2024.
- World Medical Association. Declaration of Venice on Terminal Illness. WMA policy.
- World Medical Association. Declaration on Euthanasia and Physician-Assisted Suicide. Adopted by the 70th WMA General Assembly, Tbilisi, 2019.
- World Medical Association. Declaration on the Right to Quality Medical Care / Professional Autonomy and Clinical Independence. WMA policy documents.
- World Medical Association. Dying: WMA policy on end-of-life medical care. Revised 2022.
- Yamamoto S., et al. Identifying practical clinical problems in active euthanasia: A systematic literature review of the findings in countries where euthanasia is legal. Palliative & Supportive Care. 2023. DOI: 10.1017/S1478951522001699.