OZIQLANTIRISH TURIGA QARAB BOLALAR O‘SISH TRAEKTORIYASINING O‘ZGARISHI ZAMONAVIY MORFOFUNKSIONAL TAHLIL NATIJALARI
- Авторы: Usmonova Gulizora Baxtiyorovna, Mamasaidov Jamoliddin Turg‘inboyevich
- Дата публикации:July 9, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.9452 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №4 (2026)
Аннотация
Muammoning dolzarbligi: O‘zbekiston Respublikasida so‘nggi yillarda pediatriya, neonatologiya va gigiyena sohalaridagi ustuvor vazifalar doirasida bolalar jismoniy rivojlanishining mintaqaviy va ekologik xususiyatlarini o‘rganishga bo‘lgan ilmiy qiziqish sezilarli darajada ortdi. Shunga qaramay, turli oziqlantirish modellari (eksklyuziv emizish, aralash va sun’iy oziqlantirish) sharoitida o‘sayotgan bolalarning antropometrik ko‘rsatkichlari dinamikasidagi o‘ziga xos differensial farqlar hali-hanuz kompleks tahlil qilinmagan ilmiy muammo bo‘lib qolmoqda. Ushbu yo‘nalishdagi mavjud ilmiy bo‘shliqni (research gap) to‘ldirish, nutrimentsion omillarning bolalar somatik rivojlanishiga ta’sirini fundamental darajada o‘rganishni taqozo etadi.Ushbu tadqiqotning ilmiy yangiligi va o‘ziga xosligi bolalar rivojlanishining antropometrik, statistik va morfofunksional parametrlarini konvensional yondashuvlar negizida sintez qilishida namoyon bo‘ladi. Bunday integrativ metodologiya olingan natijalarni klinik pediatriya, neonatologiya va bolalar nutritsiologiyasi sohalariga muvaffaqiyatli tatbiq etish imkonini beradi. Bunda tanlangan diagnostika usullarining ishonchliligi (reliability), validliligi va amaliyotdagi effektivligi tadqiqotning metodologik ustunligini belgilaydi.
Kalit so‘zlar: antropometriya, so‘lak kristologrammasi, nutrisiologiya.
Актуальность проблемы: В последние годы в Республике Узбекистан в рамках приоритетных задач в области педиатрии, неонатологии и гигиены значительно возрос научный интерес к изучению региональных и экологических особенностей физического развития детей. Тем не менее, специфические дифференциальные различия в динамике антропометрических показателей детей, растущих в условиях различных моделей вскармливания (исключительно грудное, смешанное и искусственное вскармливание), до сих пор остаются малоизученной научной проблемой, требующей комплексного анализа. Заполнение данного «научного пробела» (research gap) диктует необходимость фундаментального изучения влияния нутриционных факторов на соматическое развитие детей. Научная новизна и оригинальность данного исследования заключаются в синтезе антропометрических, статистических и морфофункциональных параметров детского развития на основе конвенциональных подходов. Такая интегративная методология позволяет успешно внедрять полученные результаты в области клинической педиатрии, неонатологии и детской нутрициологии. При этом надежность (reliability), валидность и практическая эффективность выбранных методов диагностики определяют методологическое преимущество исследования.
Ключевые слова: антропометрия, кристаллография слюны, нутрициология
Relevance of the problem: In recent years, within the framework of priority tasks in pediatrics, neonatology, and hygiene in the Republic of Uzbekistan, scientific interest in studying the regional and environmental characteristics of children’s physical development has significantly increased. Nevertheless, the specific differential variations in the dynamics of anthropometric parameters among children raised under different feeding models (exclusive breastfeeding, mixed, and formula feeding) remain an insufficiently analyzed scientific problem. Addressing this «research gap» necessitates a fundamental study of the impact of nutritional factors on the somatic development of children. The scientific novelty and originality of this research lie in the synthesis of anthropometric, statistical, and morphofunctional parameters of child development based on conventional approaches. Such an integrative methodology allows for the successful application of the findings in clinical pediatrics, neonatology, and pediatric nutrition. Furthermore, the reliability, validity, and practical clinical effectiveness of the chosen diagnostic methods define the methodological advantage of the study.
Keywords: anthropometry, salivary crystallography, nutritionology
References
- 1. Abolyan, L.V. S.V. Novikova “Ko‘krak suti bilan boqishning zamonaviy jihatlari” / // Pediatriya. – 2011. – T. 90. – №1. 80-83.b
- 2. Abolyan L.V. Novikova S.V. va boshqalar. “Salomatlikning kelib chiqishida: akusherlik va bolalik tibbiyot muassasalarida emizishni tashkil etish”– 2017yil № 3. 35-41. b
- 3. Amirova, V.R. “Ko‘krak suti bilan boqish muddatiga qarab chaqaloqlarning hayot sifati ko‘rsatkichlari” / V.R. Amirova, K.X. Gizdatullina // Bolalar dietologiyasi masalalari. – 2011.– T.9. № 6. 9-11. b
- 4. Oxunova, M.T. Axborot, biologii va ijtimoii oid ba medisi, biologi va ijtimoi oid ba Jumhurii Tojikiston: referati. dis. ...kand. tibbiyot fanlari: Dushanbe, 2000. – 26 b.
- 5. Oxunova, M.T. Vakolati musoidii zakhirai Jumhurii Tojikiston//Tojikiston sog'liqni saqlash. – 2008. 1-son. 56-59.b
- 6. Baskakova, E.Yu. “Chaqaloqlik davrida ovqatlanish xususiyatiga qarab bolalarda jismoniy rivolanish, haqiqiy ovqatlanish va metabolik kasalliklarning xususiyatlari:” dissertatsiya referatı. dis. Fanlar: 01/14/08 Novgorod, 2012. – 26 b
- 7. Baturin, A.K, O.K. Netrebenko Rossiya Federatsiyasida hayotning birinchi ikki yilidagi bolalarni ovqatlantirish amaliyoti / / Pediatriya. –2010.№ 3. 99-105.
- 8. Baturin, A.K. Rossiya Federatsiyasida chaqaloqlar va yosh bolalarning ovqatlanish holati va ovqatlanish holatini baholash / A.K. Baturin, V.A. Tutelyan // Oziqlanish muammolari. – 2010.- №6. 57-63.b
- 9. Belmer, S.V. Qo‘shimcha oziqlantirish: moslashish jarayonlari va joriy etish tamoyillari uchun ahamiyat // Bolalar dietasi masalalari. –2014. T.12. № 2. 50-56 b.
- Bellmer S.V. Qo‘shimcha oziqlantirishning zamonaviy kontseptsiyasi./Bolalar dietasi savollari . – 2014.T.12. - № 5. 60-65 b.
- Belmer ,S.V. Bolalar mahsulotlari haqida bahsli savollar va haqiqiy javoblar ovqatlanish/ Rossiya perinatologiya va pediatriya byulleteni.– 2015y.№5 121-126b.
- Bogomolova, E.S. A.V. Leonov, Yu.G. Kuzmichev “Bolalar va o‘smirlarning jismoniy rivolanishini baholash / Novgorod: 2006 y- 260 b
- T.E. Borovik, V.A. Skvortsova, OK Netrebenko. Chaqaloqlarni oziqlantirishda qo‘shimcha ovqatlar / // Pediatriya. – 2008. – 87-jild. – №4. 79-85 b.
- T.E. Borovik, K.S. Ladodo, N.N. Semenova Bolalar ovqati: hozirgi va kelajak / //Rossiya pediatriya jurnali. – 2011. - 3-son. 4-10 b.
- Bocharova, T.I. Hayotning birinchi yilidagi bolalarning ovqatlanishini baholash / T.I.Bocharova, S.A. Cherezova. Xalqaro ishtirokdagi XI Rossiya forumi materiallari “Tug'ilishdan boshlab sog'lom ovqatlanish: tibbiyot, ta'lim, oziq-ovqat texnologiyalari. - Sankt-Peterburg, 2016. – B.26-27.
- 16. Bulatova, E.M. Zamonaviy sharoitda yosh bolalarni boqish: mavhum. dis. ...Doktor med. Fanlar: 14.00.09 /E.M. Bulatova. – Sankt-Peterburg, 2005. – 50 b.
- Burova, O.N. Bolalar klinikasida chaqaloqlarni ovqatlantirishni optimallashtirish uchun ilmiy asoslarni ishlab chiqish: tanlov uchun dissertatsiya. Ph.D. asal. Fanlar: 14.01.08, 14.02.03/O.N.Burova. – N. Novgorod, 2015.–192 b
- Vasyutin, K.A. Hayotning birinchi yilidagi turli xil ovqatlanadigan bolalarning sog'lig'ining holati / K.A. Vasyutin // Vyatka tibbiy byulleteni. – 2009. 1-son. 62 b.
- 19. Veltishchev, Yu.E. Bolaning o‘sishi: naqshlar, normal o‘zgarishlar, somatotiplar, buzilishlar va ularni tuzatish: shifokorlar uchun ma'ruza //Ros.Vestn. perinatologiya va pediatriya: Moskva. Rossiya Federatsiyasi Sog'liqni saqlash vazirligining Pediatriya va pediatriya xirurgiyasi ilmiy-tadqiqot instituti, 2000. - P.97.
- Vinyarskaya, I.V. Bolalarning hayot sifati salomatlik holatini va tibbiy texnologiyalarning samaradorligini baholash mezoni sifatida (keng qamrovli tibbiy-ijtimoiy tadqiqotlar): dissertatsiya referatı. dis. ...Doktor med. Sci. –M., 2008.–50 b.
- I.G. Mixeeva, [va boshqalar] Hayotning birinchi yilidagi bolalarning neyropsik rivolanishiga emizishning ta'siri / // Pediatriya. nomidagi jurnal G.P. Speranskiy. – 2003.yil. № 6. 83-85 b.