КОРОНАР ШУНТЛАШ АМАЛИЁТИДАН СЎНГ КАТТАЛАРДА КАРДИОХИРУРГИЯГА АССОЦИАЦИЯЛАНГАН ЎТКИР БУЙРАК ШИКАСТЛАНИШИ: ЗАМОНАВИЙ ҚАРАШЛАР ВА МУАММОЛАР АДАБИЁТЛАР ШАРҲИ
- Авторы: Хайдаров Алишер Эркинович, Нарзиев Мамуржон Жахонгирович, Ярбеков Рустам Раимкулович, Носиров Рустам Номозович, Халикулов Ҳусан Ғазиханович, Исмоилов С.И.
- Дата публикации:May 13, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.9254 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №3 (2026)
Аннотация
Юрак ишемик касаллиги (ЮИК) билан оғриган беморларда аорта-коронар шунтлаш (АКШ) амалиёти самарали реваскуляризация усули ҳисобланишига қарамай, операциядан кейинги асоратлар, хусусан, кардиохирургияга ассоциацияланган ўткир буйрак шикастланиши (КХ–ЎБШ), клиник натижаларга салбий таъсир кўрсатмоқда. Замонавий тадқиқотларга кўра, КХ–ЎБШ катталарда АКШдан кейин 20–50% ҳолларда учрайди ва ўлим хавфини бир неча баробар оширади (Qiao C. et al., 2025; Kiss N. et al., 2025). Шунингдек, анъанавий диагностик усулларнинг кеч намоён бўлиши ушбу муаммонинг долзарблигини янада оширади.
Тадқиқот мақсади. ЮИК билан оғриган беморларда АКШдан кейин ривожланадиган КХ- ЎБШнинг патогенетик механизмлари, диагностикаси, биомаркерлари ва профилактикаси бўйича замонавий илмий қарашларни таҳлил қилиш.
Материаллар ва методлар. Тадқиқотда 2020–2025 йилларда халқаро рецензияланадиган журналларда (PubMed, Scopus) чоп этилган адабиётлар таҳлили ўтказилди. Таҳлил жараёнида КХ–ЎБШ нинг эпидемиологияси, патогенези, кислород транспорти концепцияси, биомаркерлар ва клиник натижалар бўйича маълумотлар умумлаштирилди.
Натижалар. Адабиётлар таҳлили КХ–ЎБШнинг кўп омилли патогенезга эга эканлигини кўрсатди, унда ишемия-реперфузия шикастланиши, яллиғланиш реакцияси ва кислород етказиб беришнинг пасайиши асосий рол ўйнайди. Креатинин ва диурезга асосланган анъанавий диагностика усуллари эрта босқичда самарасиз эканлиги аниқланди, замонавий биомаркерлар (NGAL, KIM-1, цистатин С) эса юқори диагностик аҳамиятга эга. Шу билан бирга, целеориентирланган перфузия концепцияси истиқболли йўналиш сифатида қаралмоқда, аммо унинг стандартлашган алгоритмлари ҳали ишлаб чиқилмаган.
Калит сўзлар: ўткир буйрак шикастланиши, коронар шунтлаш, юрак ишемик касаллиги, КХ–ЎБШ, биомаркерлар, NGAL, перфузия, кислород транспорти.
Актуальность. Несмотря на высокую эффективность аортокоронарного шунтирования (АКШ) при ишемической болезни сердца (ИБС), послеоперационные осложнения, в частности кардиохирургически ассоциированное острое повреждение почек (КХ-ОПП), остаются значимой клинической проблемой. По современным данным, частота КХ-ОПП у взрослых пациентов достигает 20–50% и существенно увеличивает риск летального исхода (Qiao C. et al., 2025; Kiss N. et al., 2025). Ограниченная чувствительность традиционных методов диагностики обусловливает необходимость поиска новых подходов к раннему выявлению данного осложнения.
Цель исследования. Анализ современных научных данных о патогенезе, диагностике, биомаркерах и профилактике КХ-ОПП у пациентов с ИБС после АКШ.
Материалы и методы. Проведён аналитический обзор публикаций за 2020–2025 годы, представленных в международных рецензируемых базах данных (PubMed, Scopus). Оценивались данные по эпидемиологии, патогенезу, роли кислородного транспорта, диагностическим биомаркерам и клиническим исходам КХ-ОПП.
Результаты. Установлено, что КХ-ОПП имеет многофакторный характер и развивается вследствие сочетания ишемии-реперфузии, системного воспалительного ответа и нарушения доставки кислорода. Традиционные методы диагностики (креатинин, диурез) обладают низкой чувствительностью на ранних стадиях. Современные биомаркеры (NGAL, KIM-1, цистатин С) позволяют выявлять повреждение почек на доклиническом этапе. Концепция целеориентированной перфузии рассматривается как перспективное направление профилактики, однако требует дальнейшей стандартизации.
Ключевые слова: острое повреждение почек, коронарное шунтирование, ишемическая болезнь сердца, КХ-ОПП, биомаркеры, NGAL, перфузия, доставка кислорода
Background. Despite the well-established efficacy of coronary artery bypass grafting (CABG) in patients with ischemic heart disease (IHD), postoperative complications remain a significant clinical challenge. Among them, cardiac surgery-associated acute kidney injury (CSA-AKI) represents one of the most frequent and prognostically unfavorable conditions. According to recent studies, the incidence of CSA-AKI in adult patients undergoing CABG ranges from 20% to 50%, with a substantial increase in short- and long-term mortality (Qiao C. et al., 2025; Kiss N. et al., 2025). Furthermore, the limited sensitivity of conventional diagnostic markers highlights the need for improved strategies for early detection and prevention.
Objective. To analyze current scientific evidence regarding the pathophysiology, diagnosis, biomarkers, and prevention strategies of CSA-AKI in patients with IHD undergoing CABG.
Materials and Methods. A comprehensive literature review was conducted using publications from 2020 to 2025 indexed in international databases, including PubMed and Scopus. The analysis focused on epidemiology, pathophysiological mechanisms, oxygen delivery concepts, diagnostic biomarkers, and clinical outcomes associated with CSA-AKI.
Results. The analysis demonstrated that CSA-AKI is a multifactorial condition driven by a combination of ischemia-reperfusion injury, systemic inflammatory response, and impaired oxygen delivery. Traditional diagnostic approaches based on serum creatinine and urine output were shown to be insufficient for early detection due to delayed changes. In contrast, novel biomarkers such as neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL), kidney injury molecule-1 (KIM-1), and cystatin C have demonstrated higher sensitivity in identifying subclinical renal injury. Additionally, the concept of goal-directed perfusion aimed at maintaining adequate oxygen delivery during cardiopulmonary bypass has emerged as a promising preventive strategy, although standardized protocols are still lacking.
Keywords: Acute kidney injury, coronary artery bypass grafting, ischemic heart disease, CSA-AKI, biomarkers, NGAL, goal-directed perfusion, oxygen delivery.
References
- 1. Bellomo R., Kellum J.A., Ronco C. Acute kidney injury. The Lancet. 2012;380(9843):756–766. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(11)61454-2
- 2. Chen J.J., Thongprayoon C., Cheungpasitporn W., Mao M.A., Kittanamongkolchai W., Erickson S.B. Strategies for prevention of cardiac surgery-associated acute kidney injury: a meta-analysis. Frontiers in Cardiovascular Medicine. 2022;9:960581. https://doi.org/10.3389/ fcvm.2022.960581
- 3. Devarajan P. Biomarkers for the early detection of acute kidney injury. Current Opinion in Pediatrics. 2011;23(2):194–200. https://doi.org/10.1097/MOP.0b013e328343f4dd
- 4. Endo D., Sato M., Uehara Y., et al. Impact of chronic kidney disease on outcomes after coronary artery bypass grafting. BioMed Research International. 2022;2022:4994970. https://doi.org/10.1155/2022/4994970
- 5. Greenberg J.H., Zappitelli M., Devarajan P. Biomarkers of acute kidney injury in children and adults. Kidney International. 2018;93(1):140–149. https://doi.org/10.1016/j.kint.2017.08.028
- 6. Haase M., Bellomo R., Devarajan P., Schlattmann P., Haase-Fielitz A. Accuracy of neutrophil gelatinase-associated lipocalin (NGAL) in diagnosis and prognosis of AKI: a meta-analysis. American Journal of Kidney Diseases. 2009;54(6):1012–1024. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2009.07.020
- 7. Hobson C.E., Yavas S., Segal M.S., Schold J.D., Tribble C.G., Layon A.J., Bihorac A. Acute kidney injury is associated with increased long-term mortality after cardiothoracic surgery. Circulation. 2009;119(18):2444–2453. https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.108.800011
- 8. Holm J., Vanky F., Svedjeholm R. Association of glutamate infusion with risk of acute kidney injury after coronary artery bypass surgery: a pooled analysis of 2 randomized clinical trials. JAMA Network Open. 2024;7(1):e231518. DOI: 10.1001/jamanetworkopen.2023.1518
- 9. Hou B., Hou X., Liu D., Liu T., Zhang K., Li Y. Predictive value of the triglyceride-glucose index for coronary artery bypass grafting-associated acute kidney injury. BMC Cardiovascular Disorders. 2025. DOI: 10.1186/s12872-025-04584-0
- 10. Khwaja A. KDIGO clinical practice guidelines for acute kidney injury. Nephron Clinical Practice. 2012;120(4):c179–c184. https://doi.org/10.1159/000339789
- 11. Kiss N., Papp M., Turan C., Kói T., Madách K., et al. Combination of urinary biomarkers can predict cardiac surgery-associated acute kidney injury: a systematic review and meta-analysis. Annals of Intensive Care. 2025. DOI: 10.1186/s13613-025-01273-7
- 12. Laimoud M., Zaky A., Abdelaziz A. Chronic kidney disease and outcomes after coronary artery bypass grafting. Critical Care Research and Practice. 2023;2023:9364913. https://doi.org/10.1155/2023/9364913
- 13. Mehta R.L., Kellum J.A., Shah S.V., Molitoris B.A., Ronco C., Warnock D.G., Levin A. Acute Kidney Injury Network: report of an initiative to improve outcomes. Critical Care. 2007;11(2):R31. https://doi.org/10.1186/cc5713
- 14. Rasmussen S.B., Boyko Y., Ranucci M., De Somer F. Cardiac surgery-associated acute kidney injury: a narrative review. Perfusion. 2024;39(2):123–35.https://doi.org/10.1177/02676591231187543
- 15. Ranucci M., Johnson I., Willcox T., Baker R.A., Boer C., Baumann A., De Somer F. Goal-directed perfusion to reduce acute kidney injury during cardiac surgery: a randomized trial. Annals of Thoracic Surgery. 2023;115(4):891–898. https://doi.org/10.1016/j.athoracsur.2022.06.045
- 16. Rosner M.H., Okusa M.D. Acute kidney injury associated with cardiac surgery. Clinical Journal of the American Society of Nephrology. 2016;11(4):641–650. https://doi.org/10.2215/CJN.07870715
- 17. Qiao C., Zhou J., Wei C., Cao J., Zheng K., Lv M. Cardiac surgery-associated acute kidney injury: a decade of research trends and developments. Frontiers in Medicine. 2025;12:1572338. https://doi.org/10.3389/fmed.2025.1572338
- 18. Scurt F.G., Bose K., Mertens P.R., Chatzikyrkou C. Cardiac surgery–associated acute kidney injury: current state of knowledge and future directions. Kidney360. 2024;5(6):909–926. https://doi.org/10.34067/KID.0000000000000356
- 19. Simão A.F.L., Meneses G.C., Cezar L.C., et al. Urinary and serum biomarkers of renal injury in coronary artery bypass grafting: a prospective evaluation with new biomarkers. Brazilian Journal of Nephrology. 2025. DOI: 10.1590/2175-8239-JBN-2023-0151
- 20. Vives M., Wijeysundera D., Marczin N., Monedero P., Rao V., Chertow G.M., Van Biesen W. Cardiac surgery-associated acute kidney injury. Interactive Cardiovascular and Thoracic Surgery. 2014;18(5):637–645. https://doi.org/10.1093/icvts/ivu014