МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫЕ И ИММУНОГИСТОХИМИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПОЧЕК В УСЛОВИЯХ ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЙ ДЕЗОРГАНИЗАЦИИ ЦИРКАДНЫХ РИТМОВ
- Авторы:Чиниева Марина Ильинична, Нугманова Умида Тахировна, Кушаева Дилдора Саидмуратов, Кенжаева Хилала Худайбергановна, Набиева Зулайхо Бурхановна
- Дата публикации:March 25, 2026
- Тип:Статья
- DOI: 10.64156/mju.9082 Скопировано
- Том / № Выпуска:Том 1 №2 (2026)
Аннотация
Аннотация
Циркадные ритмы играют ключевую роль в регуляции структурно-функциональной организации почек, обеспечивая суточную вариабельность клубочковой фильтрации, канальцевого транспорта и гормональной активности. Экспериментальная дезорганизация циркадных ритмов, моделируемая изменением светового режима, депривацией сна или фармакологическим воздействием, приводит к выраженным морфологическимс и молекулярным изменением в почечной ткани. В обзоре рассмотрены современные данные о морфофункциональных изменениях почек в условиях циркадной десинхронизации, а так же обсуждаются патогенетические механизмы выявленных изменений.
Ключевые слова: циркадные ритмы, почки, морфология, иммуногистохимия, хронодезадаптация, эксперимент.
Annotatsiya
Sirkadiyal ritmlar buyraklarning strukturaviy—funksional tashkil topishini tartibga solishda muhim rol o‘ynaydi hamda glomerulyar filtratsiya, naychaviy transport va gormonal faollikning sutkalik o‘zgaruvchanligini ta’minlaydi. Yorug‘lik rejimining o‘zgartirilishi, uyqu deprivasiyasi yoki farmakologik ta’sir orqali modellashtirilgan sirkadiyal ritmlarning eksperimental dezorganizatsiyasi buyrak to‘qimasida yaqqol morfologik va molekulyar o‘zgarishlarga olib keladi. Ushbu sharhda sirkadiyal desinxronizatsiya sharoitida buyraklarning morfologik va funksional o‘zgarishlariga oid zamonaviy ma’lumotlar tahlil qilinib, aniqlangan buzilishlarning patogenetik mexanizmlari muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: sirkadiyal ritmlar, buyraklar, morfologiya, immunogistokimyo, xronodezadaptatsiya, eksperiment.
Abstract
Circadian rhythms play a key role in regulating the structural and functional organization of the kidneys, ensuring circadian variability of glomerular filtration, tubular transport, and hormonal activity. Experimental disruption of circadian rhythms, modeled by alterations in light exposure, sleep deprivation, or pharmacological interventions, leads to pronounced morphological and molecular changes in renal tissue. This review summarizes current data on morphofunctional changes in the kidneys under conditions of circadian desynchronization and discusses the pathogenetic mechanisms underlying the observed alterations.
Keywords: circadian rhythms, kidneys, morphology, immunohistochemistry, chronodesynchronization, experiment.
References
- 1. Dibner,C., Scgibler U., Albrecht. The mammalian circadian timing system: organization of central and peripheral clock // Annual Review of Physiology. – 2010. – Vol/ 72/ - P. 517 – 549
- 2. Хаитов Р.М., Пинегин Б.В. иммуногистохимические методы в современной морфологии // Архив патологии. – 2015.- Т. 77, № 6. – 3-10.
- 3. Лопаткин Н.А.., Кучер Ф.Г. Нефрология; национальное руководство. – М.: ГЕОТАР – медиа, 2014. – 720с
- 4. American Journal Physiolojy Recent advances circadian clock and renal function // Am J Physiol Renal Physiol. – 2023.- Обзор механизмов циркадной регуляции в почках ( молекулярные Clock – гены и их роль в гомеостазе)
- 5. Clinical Kidney Journal integrative analysis of the association between circadian rhythm and lupus nephritis // Clin kidney J. - 2025. – Анализ связи циркадных часов с аутоиммунным повреждением почек
- 7. Anea C.B., et al. circadian clock and the urinary system. American Journal of Rhysiology – Renal Physiology. 2016; 311(1); F – F 60.
- 8. Douma L. G., Gumz M.L. Circadian clock and the kidney: function and regulation. Clinical Genetic Reviews. 2018; 52(4): 348 - 357
- 9. Gupta A., et al. Metabolic dysregulation and renal chronodisruption: mechanisms linking circadian disruption to kidney disease. Nephrology Dialisis Transplantation. 2021; 36(11): 2034ғ2045
- 10. Hsieh Y.L., et al. Circadian disruption exacerbates renal oxidative stress and tubular injulary in metabolic syndrome. Free Radical Biology &Medicine. 2019; 36 (11): 2019; 145: 155 - 167.
- 11. Арушанян Э.Б. Мелатонин и сахарный и сахарный диабет / Э.Б.Арушвнян //Проб. Эндокринол. – 2012 – Т.58, №3. – С. 40 -43.
- 12. Арушанян Э.Б. Ограничение окислительного стресса как основная причина универсальных защитных свойств мелатонина / Э. Б. Арушанян // Экспер. и клин.фармакология. – 2012.Т. 75, № 5.- С. 44 – 49.
- Пишак В.П. Почечные эффекты мелатонина у интактных и эпифизэктомированных крыс / В.П.Пишак, Н.И. Кокщшук // Физиол.журнал. – 1995 – Т.41, №5 – С. 23 – 26